ترکیه میزبان میلیونها تبعه خارجی از کشورهای گوناگون است. دانشجویان، گردشگران، کارکنان و سرمایهگذاران بخشی از زندگی روزمره را تشکیل میدهند. با این حال، گاه اتباع خارجی نیز با اتهام کیفری روبهرو میشوند.
هرگاه جرمی در قلمرو ترکیه واقع شود، اتباع خارجی مانند شهروندان ترک تابع مقررات قانون جزای ترکیه (TCK) خواهند بود. پس روند کار در صورت ارتکاب جرم توسط تبعه خارجی چگونه است؟ مدت بازداشت، بازداشت موقت (حبس احتیاطی) و روند دادرسی چگونه اعمال میشود؟ و اصولاً در صورت ارتکاب جرم توسط اتباع خارجی در ترکیه چه فرآیند کیفری طی میگردد؟
هر جرمی که در ترکیه واقع شود، بدون توجه به تابعیت مرتکب، تابع حقوق ترکیه است.
به بیان دیگر، اگر تبعه خارجی در مرزهای ترکیه مرتکب جرم شود، همانند شهروند ترک محاکمه میشود.
نمونه: اگر یک گردشگر در ترکیه مرتکب سرقت شود، مقررات قانون جزای ترکیه در خصوص سرقت اعمال میشود؛ تابعیت در ارزیابی حقوقی رفتار نقشی ندارد.
فرآیند بازداشت برای اتباع خارجی عیناً همان قواعد حاکم بر شهروندان ترک را دارد. طبق ماده ۹۱ قانون آیین دادرسی کیفری (CMK):
هرگونه تمدید مدت بازداشت باید مستند و موجه بهصورت کتبی بوده و به مظنون ابلاغ شود.
پس از پایان بازداشت، تبعه خارجی یا آزاد میشود یا نزد قاضی حاضر میگردد.
در عمل، به دلیل تلقی «ریسک فرار» بالاتر برای اتباع خارجی، این تدبیر نسبتاً با بسامد بیشتری بهکار میرود.
اتباع خارجی از حق دادرسی عادلانه برخوردارند.
در صورت بازداشت یا بازداشت موقت تبعه خارجی در ترکیه، موضوع به کنسولگری کشور متبوع وی گزارش میشود.
این امر هم الزام حقوق بینالملل است و هم تضمینی برای دسترسی متهم به حمایتهای حقوقی و انسانی از سوی کشور متبوعش.
در پایان رسیدگی، اتباع خارجی همچون شهروندان ترک مجازات میشوند:
اتباع خارجی مجازات خود را مطابق همان مقررات اجرای احکام که درباره شهروندان ترک برقرار است، تحمل میکنند.
1) آیا اتباع خارجی در ترکیه همانند شهروندان محاکمه میشوند؟
بله. هر جرمی که در ترکیه واقع شود، بدون توجه به تابعیت، بر مبنای قانون جزای ترکیه ارزیابی میگردد.
2) حقوق تبعه خارجی در زمان بازداشت و بازداشت موقت چیست؟
3) آیا در فرآیند دادرسی مترجم فراهم میشود؟
بله. برای اشخاصی که به ترکی مسلط نیستند مترجم رایگان تأمین میگردد.
4) آیا اتباع خارجی پس از تحمل مجازات دیپورت میشوند؟
در برخی موارد، بهویژه جرایم سنگین، بله. اما دیپورت خودکار نیست و تصمیم با اداره کل مدیریت مهاجرت است.
5) آیا کنسولگری میتواند مستقیماً در پرونده مداخله کند؟
کنسولگری پشتیبانی میکند و خانواده را در جریان میگذارد، اما اختیار مداخله در دادرسی را ندارد.
6) آیا استرداد (اکستردیشن) تبعه خارجی به کشور دیگر ممکن است؟
بله، بسته به نوع جرم و موافقتنامههای ترکیه با سایر کشورها. روند استرداد وفق حقوق بینالملل و با موافقت وزارت دادگستری انجام میشود.
7) آیا اتباع خارجی در زندان وضعیت ویژهای دارند؟
خیر. همان قواعد حاکم بر شهروندان ترک اعمال میشود؛ با این تفاوت که امکان ملاقات کنسولی و تضمینهای انسانی کنوانسیونهای بینالمللی نیز وجود دارد.
1) خانواده چگونه میتواند از محل نگهداری خویشاوند بازداشتشده مطلع شود؟
موضوع بازداشت فوراً به دادستانی و کنسولگری اطلاع داده میشود. خانواده میتواند از طریق کنسولگری یا وکیل اطلاعات دریافت کند.
2) آیا اعضای خانواده میتوانند شخص بازداشتشده را ملاقات کنند؟
خیر، در مرحله بازداشت ملاقات خانواده مجاز نیست. اما پس از صدور قرار بازداشت موقت و انتقال به زندان/بازداشتگاه، حق ملاقات در ایام مقرر برقرار میشود.
3) آیا خانواده باید خودشان مترجم تهیه کنند؟
خیر. دولت در مراحل بازداشت و تحقیق و نیز در دادگاه مترجم رایگان تأمین میکند.
4) آیا خانواده میتواند حمایت مالی یا وثیقه ارائه کند؟
بله، اگر قاضی کنترل قضایی یا وثیقه را مقرر کند، خانواده میتواند مبلغ لازم را تأمین نماید. تصمیم نهایی کاملاً با قاضی است.
5) شرایط امنیت و سلامت در زندان چگونه است؟
اتباع خارجی تحت همان شرایط شهروندان نگهداری میشوند. کنسولگریها بهطور منظم وضعیت را رصد میکنند. خانواده نیز میتواند از مسیرهای رسمی نامه یا وجه ارسال کند.
6) روند رسیدگی چقدر طول میکشد؟
بسته به نوع جرم، حجم دلایل و بار کاری دادگاه متفاوت است. برخی پروندههای ساده ظرف چند ماه خاتمه مییابد، درحالیکه جرایم سنگین ممکن است سالها به طول انجامد.
7) آیا تبعه خارجی پس از اجرای مجازات در ترکیه میماند یا اخراج میشود؟
اغلب، بهویژه در جرایم سنگین، پس از پایان مجازات اخراج میشود. تصمیم نهایی با اداره کل مدیریت مهاجرت است.
8) وضعیت سلامت فرد در زندان چگونه پیگیری میشود؟
در مؤسسات کیفری درمانگاه وجود دارد و در صورت نیاز به بیمارستان دولتی اعزام میگردد. خانواده میتواند از طریق کنسولگری یا وکیل پیگیر وضعیت سلامت باشد.
9) آیا در صورت داشتن فرزند خردسال ترتیبات ویژهای وجود دارد؟
بله. اصل مصلحت عالیه کودک رعایت میشود؛ عنداللزوم خانواده، قیم یا خدمات اجتماعی برای حمایت از حقوق کودک وارد عمل میشوند.
10) خانوادههای مقیم خارج از ترکیه چگونه روند را پیگیری کنند؟
از طریق کنسولگری کشور متبوع در محل اقامت یا با استخدام وکیل در ترکیه میتوانند پیگیری نمایند.
در صورت ارتکاب جرم توسط اتباع خارجی در ترکیه، رسیدگیهای قانونی بدون تبعیض تابعیتی انجام میشود. با این حال، مسائلی مانند مدت بازداشت، بازداشت موقت، حق مترجم، اطلاعرسانی کنسولی و امکان اخراج برای اتباع خارجی اهمیت ویژهای دارد.
بنابراین، ضروری است اتباع خارجی و خانوادههایشان از حقوق قانونی خود آگاه بوده و در صورت مواجهه با پرونده کیفری در ترکیه، حتماً از خدمات وکیل حرفهای بهرهمند شوند.
